شنيده و به آن عمل كرده بود به چنين روزى نمى افتاد . ( 1 ) حالا حضرت به اين مثل معروف اشاره فرموده و مقصود اين است كه اگر شما ملّت رأى و كلام على ( عليه السلام ) را پذيرفته و از آن اطاعت مى كرديد به اين پشيمانى و نگرانى مبتلا نمى شديد . « فَاَبَيْتُمْ عَلَىَّ اِبَاءَ الُْمخَالِفِينَ الْجُفَاةِ ، وَالْمُنَابِذِينَ الْعُصَاةِ ، حَتَّى ارْتَابَ النَّاصِحُ بِنُصْحِهِ ، وَضَنَّ الزَّنْدُ بِقَدْحِهِ » ( پس مرا پيروى نكرديد و مانند مخالفين جفاكار و پيمان شكنان معصيت كار از من نافرمانى كرديد ، به گونه اى كه نصيحت كننده در پند خود مردّد گشت ، و آتش زنه از آتش بخل ورزيد . ) حضرت فرموده اند شما امر مرا اطاعت نكرديد ، با اين كه من خليفه مسلمانها بودم و مردم مى بايست از فرمان خليفه اطاعت كنند ، شما با من مخالفت كرديد ; « اباء المخالفين الجفاة » مانند مخالفت كردن مخالفينى كه خشن و ظالم هستند . « جفاة » جمع « جافي » به معناى انسان خشن و ظالم است ، و عبارت « اباء المخالفين الجفاة » مفعول مطلق نوعى است ، و معناى آن چنين است كه حضرت فرموده : « شما امر مرا امتناع كرديد مانند امتناع كردن مخالفينى كه خشن و ظالم باشند » ; مخالف دو گونه است : گاهى كسى با انسان مخالف است ولى در عين حال با انسان با متانت و كرامت و آقايى برخورد مىكند ، ولى گاهى در عين مخالفت با خشونت و ظلم و ستم برخورد مىكند ، مخالفين حضرت در صفّين از كسانى بودند كه حتّى على ( عليه السلام ) را تهديد به مرگ هم مى نمودند و خواسته هاى خود را از اين راه عملى مى كردند ، از اين رو حضرت فرموده اند : « اباء المخالفين الجفاة » سر باز زدن شما از دستورات من مانند سر باز زدن دشمنان سرسخت و ستمگر بود . در برخى شروح « الجُناة » ذكر شده كه جمع « جانى » و به معناى جانى ها مى باشد . « و المنابذين العصاة » و امتناع كردن شما مانند امتناع كردن متمرّدين گناهكار بود . « منابذين » از مادّه « نبذ » به معناى دور اندازنده است . « عصاة » جمع « عاصى »

--> 1 - منهاج البراعة ، ج 4 ، ص 87 ; و شرح ابن ميثم ، ج 2 ، ص 86